Arina de Vries is gespecialiseerd in de diagnostiek en behandeling van slaapproblemen gedurende de hele levensloop. In haar praktijk Psychologiepraktijk Slaaplekker behandelt zij kinderen, jongeren en volwassenen met uiteenlopende slaapproblemen, waaronder insomnia, circadiane ritmestoornissen en slaapproblemen in samenhang met psychische of lichamelijke klachten.
Slapen als onderdeel van een groter geheel
Slaap is geen op zichzelf staand proces. Het hangt nauw samen met hoe een kind overdag functioneert, wat het meemaakt en hoe het prikkels verwerkt. Kinderen die moeite hebben met prikkelverwerking—bijvoorbeeld doordat ze veel indrukken opdoen, gevoelig zijn voor geluid of spanning ervaren—kunnen moeite hebben om ‘uit’ te schakelen.
Arina legt uit dat het zenuwstelsel van sommige kinderen als het ware nog ‘aan’ staat wanneer ze naar bed gaan. Hun lichaam is moe, maar hun hoofd en systeem nog niet. Dat maakt inslapen lastig en zorgt er ook voor dat ze ’s nachts makkelijker wakker worden.
Het verschil tussen moe en slaperig
Een belangrijk inzicht is het onderscheid tussen vermoeidheid en slaperigheid.
- Vermoeidheid betekent dat de batterij leeg is.
- Slaperigheid betekent dat het lichaam klaar is om te slapen.
Bij kinderen met prikkelverwerkingsproblemen zie je vaak dat ze wel vermoeid zijn, maar niet slaperig. Ze hebben veel meegemaakt op een dag, maar kunnen hun systeem niet voldoende tot rust brengen. Het gevolg: langer wakker liggen, onrustig slapen of ’s nachts opnieuw ‘aan’ gaan.
Nachtelijke onrust als signaal
Wanneer een kind ’s nachts wakker wordt, kan dat verschillende oorzaken hebben. Soms gaat het om slaapgewoontes of het bioritme, maar regelmatig speelt er meer. Nachtelijke onrust kan een signaal zijn dat het kind overdag niet voldoende tot verwerking is gekomen.
Kinderen die weinig ruimte ervaren voor ontspanning of verbinding, proberen dit ‘in te halen’ tijdens de nacht. Dat is geen bewuste keuze, maar een biologisch mechanisme: de behoefte aan veiligheid en contact zoekt zijn weg.
Zoals Arina zegt: aandacht en verbinding zijn essentieel. Zonder voldoende ‘opladen’ overdag, blijft het systeem actief in de nacht.
Prikkelverwerking en het gezin
Slaapproblemen raken zelden alleen het kind. Ze beïnvloeden het hele gezin. Ouders slapen minder goed, raken vermoeider en dat heeft weer effect op de interactie met hun kind. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan. Het is belangrijk om naar het geheel te kijken:
- Hoe ziet de dag van het kind eruit?
- Hoeveel prikkels krijgt het binnen?
- Is er voldoende ruimte voor rust en contact?
- Hoe verloopt de avond?
Het gaat niet alleen om ‘het kind laten slapen’, maar om het creëren van omstandigheden waarin slaap vanzelf kan ontstaan.
Van regels naar maatwerk
Veel ouders kennen de adviezen: een vaste bedtijd, een strak ritueel, geen schermen vlak voor het slapen. Hoewel deze richtlijnen helpend kunnen zijn, werken ze niet voor ieder kind hetzelfde.
Arina pleit daarom voor maatwerk. Ieder kind heeft een eigen bioritme en een eigen manier van prikkelverwerking. Sommige kinderen hebben meer tijd nodig om af te bouwen, anderen juist meer structuur of voorspelbaarheid.
Opvallend is dat Nederlandse kinderen relatief vroeg naar bed gaan. Dat sluit niet altijd aan bij hun biologische ritme. In zulke gevallen kan een te vroege bedtijd juist leiden tot meer onrust en langer wakker liggen.
Wanneer is hulp nodig?
Niet elke slaapprobleem vraagt om professionele hulp. Maar als een kind of het gezin duidelijk last ervaart, bijvoorbeeld door vermoeidheid, prikkelbaarheid of concentratieproblemen, kan het helpend zijn om breder te kijken.
In de praktijk betekent dit niet alleen focussen op het gedrag rondom slapen, maar ook op onderliggende factoren zoals prikkelverwerking, stress en de ouder-kindrelatie.